De beste woonomgeving voor kwetsbare mensen: ervaringen in Utrecht

De beste begeleiding en de beste passende huisvesting voor kwetsbare mensen uit de maatschappelijke opvang en begeleid wonen. In hun eigen buurt. Hoe organiseer je dat? De gemeente Utrecht heeft goede ervaringen opgedaan met verschillende wooninitiatieven. De stad trekt samen op met de zestien regiogemeenten. De leidende principes zijn onlangs via de regiovisie aan de gemeenteraden voorgelegd. Wethouder Kees Diepeveen en beleidsadviseur Willem Smid vertellen wat dat betekent.

Portretfoto van geïnterviewde

Wethouder Kees Diepeveen van gemeente Utrecht

Het is een beweging die overal in het land plaatsvindt nadat de commissie-Dannenberg een rapport schreef over de huisvesting van mensen met psychiatrische en sociaal-maatschappelijke problemen. De belangrijkste conclusie is dat deze mensen hun zelfstandigheid vaker kunnen behouden als er thuis sneller passende ondersteuning beschikbaar is. Om dit te bereiken, moeten gemeenten samen met andere partijen onder meer nieuwe betaalbare woningen regelen. Bij voorkeur in de buurt waar ze vandaan komen.

Diepeveen: ‘Om passende huisvesting en begeleiding in de buurt te vinden, is het belangrijk dat de stad Utrecht als centrumgemeente en de regiogemeenten goed samenwerken en hierop dezelfde visie hebben. Wij vinden het belangrijk dat kwetsbare mensen zo snel mogelijk een woning krijgen wanneer ze eraan toe zijn. Maar niet anoniem in een pand met wat professionele hulp erom heen. Kwetsbare mensen kunnen sterker worden als ze echt deel uitmaken van de wijk.’

Pitstops

Diepeveen zegt dat je dit op veel manieren kunt organiseren. In de regiogemeenten kunnen kwetsbare mensen bijvoorbeeld terecht bij de zogenoemde Pitstops van het Leger des Heils. Dit zijn kleinschalige woonvormen voor drie tot acht personen in een gewoon huis, waar ook een aantal mensen woont die geen begeleiding nodig hebben. Zij zijn vrijwilliger, bijvoorbeeld bij het Leger des Heils.

Housing First en gemengd wonen

De gemeente Utrecht heeft ervaring met het begeleiden van kwetsbare mensen naar zelfstandigheid in combinatie met weer wonen in de wijk. Beleidsadviseur Willem Smid: ‘Een voorbeeld daarvan is Housing First. Individueel begeleid wonen voor dak- en thuisloze mensen met meervoudige complexe psycho-sociale problematiek. Deze mensen krijgen een woning aangeboden in combinatie met intensieve begeleiding.’

Een ander bijzonder initiatief is gemengd wonen. Utrecht heeft verschillende panden, waarin huurders van corporaties samenleven met huurders van De Tussenvoorziening. Een organisatie die kwetsbare mensen opvangt en begeleidt naar een zelfstandig leven. De eerste jaren voert de zorginstelling de regie in deze panden, maar dit wordt geleidelijk afgebouwd naar een volledig zelfstandige woonvorm.

Wethouder Diepeveen is hier enthousiast over. ‘We doen steeds meer ervaring op met deze bijzondere woonvorm, met verschillende wooncorporaties en zorgorganisaties. Het werkt heel goed. Onlangs is het project Place2BU van start gegaan, en binnenkort opent De Nieuwe Eik. Mooie projecten die laten zien dat kwetsbare mensen heel goed kunnen samenleven met mensen die sterk in het leven staan. Onderlinge verschillen vallen weg, zo horen we van hen.’

Beleidsadviseur Willem Smid

Beleidsadviseur Willem Smid

Buurt activeren

Niet iedereen heeft deze intensieve begeleiding nodig. Smid: ‘Mensen die slechts een zetje in de rug nodig hebben, kunnen rekenen op lichte ondersteuning van het buurtteam. Denk aan ondersteuning bij het beheer van financiën, zoeken naar werk en zinvolle dagbesteding en contacten leggen in de wijk. Voordat deze mensen een woning krijgen, zorgt de instelling waar ze vandaan komen voor een goede overdracht aan het buurtteam. In het huurcontract is opgenomen dat de huurder woonbegeleiding accepteert. Gaat het goed met de huurder, dan krijgt hij of zij te zijner tijd een eigen regulier huurcontract.’

Smid stelt dat dit goed werkt, maar er wordt nog wel volop geëxperimenteerd met de manier waarop de buurt hier het best bij betrokken kan worden. ‘We gaan de buurtbewoners sowieso actief informeren over hun nieuwe wijkgenoten, en zoeken aansluiting bij buurtorganisaties en activiteiten.’

Investeer in overleg

De komende tijd gaan de stad en regio Utrecht aan de slag met meer van deze projecten, zodat zoveel mogelijk mensen vanuit een instelling naar begeleid zelfstandig wonen kunnen worden geleid, in hun eigen buurt. Diepeveen heeft er veel vertrouwen in dat dit gaat lukken, dankzij de gelijke inbreng in de visie van alle gemeenten, zorginstellingen, maatschappelijke organisaties, cliënten en ervaringsdeskundigen.

‘En dat is een tip die ik collega-wethouders wil meegeven: investeer in overleg. Bij de huisvesting van kwetsbare mensen zijn veel personen en organisaties betrokken. Gemeenten, wijkteams, GGZ, corporaties en buurtnetwerken: je hebt elkaar nodig om de filosofie van het rapport-Dannenberg succesvol in praktijk te brengen.’

Zicht op vraag en aanbod

De corporaties in de stad Utrecht stellen jaarlijks gemiddeld 240 woningen beschikbaar aan mensen die na een verblijf in de maatschappelijke opvang of beschermd wonen weer toe zijn aan zelfstandig wonen. Instellingen voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen dragen cliënten aan bij het Vierde Huis. Deze organisatie brengt deze mensen vervolgens in contact met een corporatie die een woning voor hen heeft. De gemeente monitort vraag en aanbod aan de hand van een boven- en een ondergrens. Corporaties geven aan hoeveel woningen ze minimaal willen opleveren (ondergrens), en hoeveel huizen ze hopen op te leveren (bovengrens). Het aantal aanvragen voor een woning in het voorgaande jaar is bepalend voor de bovengrens. De ondergrens wordt bepaald door het aantal daadwerkelijk aantal opgeleverde huizen.