Flexpool ‘de Vliegende Brigade’ injecteert kennis en mankracht in Zuid-Hollandse gemeenten

De Vliegende Brigade is de flexpool van de provincie Zuid-Holland en helpt gemeenten al bijna twee jaar met het versnellen van binnenstedelijke woningplannen. Deze flexpool dient als een bron van kennis en mankracht voor zoekende gemeenten, gevuld via het netwerk van de provincie. Dit is variërend van projectleider, planeconomen tot juristen en strategisch adviseurs. Inmiddels is de flexpool voor veel projecten een extra steun in de rug voor het versnellen van binnenstedelijke woningbouwprojecten.

Zuid-Hollandse gemeenten gaven volgens Onno van Eijk, projectleider bij de Vliegende Brigade, aan graag sneller te willen bouwen. Maar soms ontbrak specifieke kennis en capaciteit om alle projecten op een goede manier op te pakken. Als reactie zette de provincie een flexpool op met kennis uit allerlei takken van de woningbouw, variërend van juristen tot strategische adviseurs. Gemeenten kunnen voor specifieke bouwprojecten aanspraak maken op hulp van de flexpool, waarbij ze met cofinanciering van de provincie Zuid-Holland expertise in kunnen kopen voor maximaal een jaar. Zo droeg de Vliegende Brigade al bij aan binnenstedelijke woningbouwprojecten in onder meer Dordrecht, Zoetermeer en Gouda.

Onno van Eijk
Onno van Eijk. Bron: ESRI Nederland

Wel benadrukt Van Eijk dat gemeenten zich enkel kunnen aanmelden met projecten zonder grote beleidsdiscussies, waarbij zij op zoek zijn naar specifieke expertise als laatste puzzelstuk. “We komen in actie als er ook echt zicht is op realisatie”, vult hij aan. “Onze aanpak is beleidsarm: we gaan ons niet mengen in het beleid. Onze focus ligt op het leveren van goede professionals om aan het project te werken. Als er nog te veel bestuurlijke en/of inhoudelijke discussies zijn, dan is het project nog niet rijp voor onze hulp. Bij nieuwe verzoeken schakelen wij altijd met onze accounthouders van de betreffende regio om te weten wat er speelt en maken samen met hen en de gemeente de beslissing of het betreffende project geschikt is voor hulp van de Vliegende Brigade.”

Daarnaast vraagt de provincie flink door bij elke aanvraag, omdat in enkele gevallen de Vliegende Brigade niet de juiste oplossing is. Van Eijk: “Dat doorvragen is ook voordelig voor de gemeente zelf, omdat ze verplicht worden om een concrete opdracht te formuleren en goed na te denken over wat ze precies nodig hebben aan hulp. ‘Ja, die gaat gewoon een jaartje meedraaien in ons ambtelijke apparaat’, dat doen we dus niet.”

Succesformule

De formule van de Vliegende Brigade sorteerde resultaat bij de Spoorzone in de gemeente Gouda, een gebied met vooral kantoren en bedrijvigheid en weinig bewoning. Volgens Sander Haak van de gemeente Gouda is het streven om dit gebied voor 2025 met duizend woningen om te toveren tot een gemengd stedelijk gebied. “De transformatielocaties liggen daar voor het oprapen, maar we wilden voorkomen dat we alle deellocaties afzonderlijk zouden bekijken. Ook de marktpartijen verlangden naar een helder verhaal over de toekomst van het gebied. Met een team, onder leiding van gemeentelijk projectleider Gert van Dijken en een adviseur van de Vliegende Brigade, hebben we samenhang gevonden tussen alle locaties in een nieuw ontwikkelperspectief.” Voor de meeste deellocaties zijn inmiddels overeenkomsten gesloten met ontwikkelende partijen. De verwachting is dat de eerste woningen volgend jaar worden opgeleverd.

Na het opstellen van een taakomschrijving en profiel, ging de Zuid-Hollandse gemeente met de Vliegende Brigade op zoek naar de geschikte persoon voor deze klus. Op basis van diverse offertes en matchingsgesprekken kozen zij voor een strategisch adviseur van een adviesbureau. “We zochten specifiek iemand die alle belangen en gebieden aan elkaar kon verbinden. Ontwikkelaars gaven vooraf aan graag een stip aan de horizon te hebben, een einddoel waar zij aan kunnen bijdragen. Binnen ons eigen ambtelijke apparaat was er geen ruimte voor zo’n traject. Dit was dus een goed moment om aan te kloppen bij de Vliegende Brigade.”

Ontwikkelperspectief Gouda
Plannen voor de Spoorzone in Gouda. Bron: Ontwikkelvisie Spoorzone Gouda

Valkuilen

In het gehele proces is de provincie Zuid-Holland de opdrachtgever, maar zij stellen zich vooral op als verbinder, stelt Van Eijk. “We helpen de gemeenten met het formuleren van de behoefte en we begeleiden alle gesprekken, zodat de juiste persoon op de juiste plek komt te zitten. Zo ontzorg je de gemeenten zo veel mogelijk, maar houd je toch een vinger aan de pols. Anders voelt het ook alsof je enkel geld aan het geven bent via een soort van subsidiepot.”

Gaandeweg het traject leerde de provincie Zuid-Holland ook over de valkuilen bij het opzetten van een dergelijke flexpool. Het traject is sinds de oprichting verder gestroomlijnd en geprofessionaliseerd, aldus Van Eijk. "We proberen ook in toenemende mate aandacht te geven aan het lerende effect van de trajecten van de Vliegende Brigade zodat ook andere projecten daar hun voorbeeld mee kunnen doen."

Versterkte samenwerking

Sinds het traject van de Vliegende Brigade ziet Haak meer interactie tussen de provincie en de gemeente Gouda. “Voorheen was de provincie in de woningbouwopgave vaak de kaderstellende partij, die vertelde waar we aan moesten voldoen”, legt hij uit. “Dat was ook de kritiek van andere gemeenten: het voelde niet als samenwerken aan de opgave. Dat hebben ze ter harte genomen met dit project, want het voelt veel meer als samenwerking. Het heeft onze verstandhouding goedgedaan.”

Wethouder Rogier Tetteroo en gedeputeerde Anne Koning op de foto voor de presentatie van de ontwikkelvisie Spoorzone Gouda.
Wethouder Rogier Tetteroo en gedeputeerde Anne Koning op de foto voor de presentatie van de ontwikkelvisie Spoorzone Gouda. Bron: Provincie Zuid-Holland

Volgens Van Eijk zet de Vliegende Brigade deze lijn door: “We zitten nu op een punt dat we de komende jaren deze formule gaan aanhouden en misschien willen we volgend jaar zelfs nog meer trajecten oppakken. Er wordt wel eens gevraagd of we onze ‘scope’ niet kunnen verbreden, maar we willen de huidige focus op binnenstedelijke woningbouw behouden. Daar ligt juist de kracht van de Vliegende Brigade. Wel kan je natuurlijk deze formule van een Vliegende Brigade ook toepassen op andere beleidsterreinen zoals bijvoorbeeld voor leegstand van winkelgebieden of het revitaliseren van bedrijventerreinen.”

Uitbreiding flexpools in Nederland

Om ervoor te zorgen dat gemeenten sneller plannen maken en daardoor sneller bouwen, worden de flexpools uitgebreid. Er is 20 miljoen euro extra beschikbaar voor deze inzet van expertise op het gebied van de plan- en vergunningsfase. Lees hier meer over alle maatregelen die zijn bekendgemaakt op Prinsjesdag.