Pilot Goed verhuurderschap Utrecht (pilot 2)

Naar aanleiding van een motie is de gemeente Utrecht in oktober 2019 naar buiten getreden met de resultaten van een onderzoek naar discriminatie op de woningmarkt. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat er op de Utrechtse woningmarkt significante discriminatie voorkomt op grond van etniciteit en seksuele geaardheid.

Samen met het onderzoek heeft de gemeente een plan van aanpak gepresenteerd waarin zij een aantal maatregelen noemt. Eén van de actiepunten uit het plan van aanpak is het uitvoeren van een pilot over de mogelijkheden voor het controleren op en beboeten van discriminatie.

Doelstelling

Het doel van de pilot is tweeledig. Als eerste wil de gemeente Utrecht inzicht krijgen in de gewenste systematiek, in theorie, om discriminatie aan te pakken. Daarnaast moet de pilot inzicht geven in de vertaalslag die op grond van deze theorie in de praktijk toegepast zou kunnen worden. Deze vertaalslag moet concrete instrumenten, waaronder wetgeving, opleveren die worden gekoppeld aan de rollen van de betrokken partijen, zoals de gemeente, makelaars, particuliere verhuurders, het Rijk en eventueel andere relevante partijen.

In dit kader wordt onderzocht wat risicovolle momenten zijn in het werving- en selectieproces waarop discriminatie kan plaatsvinden en wat de redenen voor deze discriminatie zijn. Vervolgens onderzoekt de pilot wat eraan gedaan kan worden om discriminatie op die momenten aan te pakken. De pilot levert zo een set aan concrete instrumenten op die discriminerend gedrag in het werving- en selectieproces bemoeilijken. Daarin wordt beschreven wat de rol van diverse partijen is.

De pilot richt zicht ook op de vraag wat er moet gebeuren om simpeler en effectiever te kunnen sanctioneren (in welke vorm dan ook) op discriminatie op de woningmarkt. Het gaat dan om sanctioneren in zowel het werving- en selectieproces, als via de strafrechtelijke route en de route van het College van de Rechten van de Mens. Ook hier wordt een concrete vertaling gemaakt naar de rollen van deze diverse partijen.

Uitvoering

Momenteel heeft het team een uitvraagdocument opgesteld, met daarin de aanleiding, het doel van de pilot en welk resultaat behaald moet worden. Ook zijn een aantal randvoorwaarden geformuleerd, zoals het bevragen van een brede reeks van actoren en experts, zoals het Openbaar Ministerie en/of politie, de brancheverenigingen, juridische experts en antidiscriminatiebureaus. Dit uitvraagdocument ligt nu voor bij een aantal relevante onderzoeksbureaus. Het is de verwachting dat eind mei een partij geselecteerd is die vervolgens een onderzoeksvoorstel maakt en het onderzoek (de pilot) gaat uitvoeren.

De gemeente Utrecht heeft al ervaring met het uitvoeren van praktijktesten, specifiek mystery calls en correspondentietesten. Uit deze ervaring blijkt onder meer dat het lastig is om genoeg respondenten te verzamelen om tot een representatieve steekproef te komen. Dit is een aandachtspunt voor de uitvoering van de pilot. Utrecht voert daarnaast twee keer per jaar overleg op bestuurlijk niveau met betrokken partijen over de voortgang van de actiepunten. Dit werkt goed, al wordt gezocht naar andere maatregelen om nog meer als een gezamenlijke groep op te treden tegen discriminatie op de woningmarkt.

In de uitvraag heeft Utrecht gevraagd om een set van concrete instrumenten om discriminatie makkelijker en sneller aan te kunnen pakken. Idealiter worden deze instrumenten bruikbaar om te worden ingezet door de relevante actoren, of dit nou de gemeenten, de branche of antidiscriminatiebureaus betreft. Het team is breed op zoek naar instrumenten, hetgeen ook betekent dat men wil laten onderzoeken wat er in wetgeving aangepast of vernieuwd dient te worden om tot een effectieve aanpak van discriminatie te komen.

Voortgang pilot

De gemeente Utrecht heeft in de tweede helft van 2020 een onderzoek laten uitvoeren door het Verwey Jonker Instituut. Het onderzoek ging over het voorkomen en bestrijden van discriminatie op de particuliere huurwoningmarkt en de mogelijkheden tot sanctioneren.

Het laat zien dat discriminatie op verschillende momenten in het werving- en selectieproces plaats kan vinden. Wat volgens de onderzoekers helpt is een breed pakket aan maatregelen. Actie is nodig op ieder moment in het verhuurproces: voor, tijdens en na de werving en selectie van een nieuwe huurder. De maatregelen die de onderzoekers benoemen, werken vooral als ze gezamenlijk worden ingezet. Ze moeten alle partijen raken: verhuurders, verhuurbemiddelaars én kandidaat-huurders. De voorgestelde maatregelen zijn:

  • Voorlichting, bewustwording en professionalisering. Deze maatregelen verminderen onbedoelde discriminatie en leveren naar verwachting een bijdrage aan het tegengaan van algemene misstanden op de particuliere woningmarkt; 
  • Transparanter en objectiever selecteren en daarop controleren. Deze maatregelen sluiten mogelijkheden voor discriminatie in het gehele werving- en selectieproces zoveel mogelijk uit en ondersteunen kandidaat-huurders als er vermoedens zijn van discriminatie;
  • Toezicht, handhaving en waar nodig sanctionering via bijvoorbeeld een verhuur en/of bemiddelaarsvergunning. Maatregelen gericht op een kleine groep verhuurders en verhuurbemiddelaars die consequent discrimineert en zich mogelijk ook op andere wijze onttrekt aan goed verhuurderschap.

Tevens heeft Utrecht nogmaals onderzoek laten doen met mystery calls en praktijktesten. Het onderzoek laat ongelijke behandeling zien op de onderzochte kenmerken bij mannen op grond van: etniciteit, seksualiteit en het hebben van een fysieke beperking.

De onderzoeken kunt u vinden via de volgende link: